Stadnamnteigen - Fr Pridlao nr. 2 2001

Vangsnes sett fr Flategalden ovafor Gunnarsete.

Denne gongen tek Stadnamnteigen fre seg nokre namn p Vangsnes, sidan det har vorte mykje fr Vik og Arnafjorden tidlegare.

Mytingen er fjellstlen til Hovland. Han ligg i lii ovafor garden i det skaret som gr fr Tveiti i retning Kongsli. Utsikti fr Mytingen mot Balestrand er flott, men stlen ligg litt skjult og tilbaketrekt i hve til resten av lii. Dette har gitt stlen namn. Namnet heng saman med verbet myta 'lyna, halda skjult', og ordet myting m blir av Aasen forklara som 'ein som held seg lynd'. "Maten er ingen myting" sa dei p Sunnmre, og meinte at nr ein fekk god kost ville det syna seg p utsjnaden. Mytingen tyder altso det same som det vanlege gards- og stlsnamnet Lyning/Lnning som vart omtala i Stadnamnteigen i fjor haust.

Svidlangsmyri ["svIdlaongsmy:ri] har skapt debatt i kommunestyret i Vik i samband med plasseringi av ny skytebane. Denne myri er lang og har djup jord. Ho vart grfta i 1936 av rekruttar som arbeidde med dette i fleire veker. Myri hyrde til Midttungardane. Det er ikkje so lett komma med ei umiddelbar tolking av dette namnet, men me ser nrare p to tolkingsforslag:

Me kan gissa p at fyrstelekken i Svidlangsmyri er eit bortkomme stadnamn *Svidlang. Lyden av Svidlang frer tankane til Midlang, og ved nrare ettersyn er det ikkje s urimeleg at tolkingi kan finnast der. I Norske Gaardsnavne vert Midlang samanlikna med namni Rygglang i Borre og Bryllm i Etne. Sistnemnde kjem av *Brennlangr der fyrsteleddet er brenna, 'jordstykke rydda ved brenning'. Srmerkt med desse namni er mten dei er sette saman p, med adjektivet lang til slutt. Norske Gaardsnavne nemner vidare nokre tilnamn fr sogene: hrulangr 'som har langt hr' og hslangr om ein mann som bygde eit eldhus av usedvanleg lengde. Vidare skal tilnamnet til Torstein Midlang (orsteinn midlangr) som er nemnd i kongesogene tyda 'lang i midja'. At Torstein Midlang kjem fr Midlang i Vik som det str i Bygdaboki, er tvilsamt. P den tid det her er tale om lydde gardsnamnet truleg Mrlangr. Midlang, Rygglang og Brennlang tyder i fylgje Norske Gaardsnavne 'gard som ligg ved hvesvis ei lang myr, ein lang rygg, ei lang brenne'. Kva so med Svidlang? Det er innlysande at det ikkje har lege nokon gard her, men dt er ikkje noko hinder for namnelagingi. Fyrstelekken i namnet m vera svida 'jordstykke rydda ved sviing, brenning', same ordet som utgjer gardsnamnet Svea ["svI:ao] i Fresvik. Me kjem altso ut med ei tolking som er lik gardsnamnet Bryllm/Brennlang i Etne, og Svidlangsmyri tyder etter dette 'myri i nrleiken av den lange svida/brenna'.

Det andre tolkingsforslaget er at fyrsteleddet kjem av svill f 'nedste stokken eller stokkeomfaret i eit laftahus', eit ord som var velkjent i Vik fr den nye byggjeskikken kom til, og som vart uttala "svId*l. Me kjenner att ordstomnen i det svake hokjnnsordet sville, jernbanesville. Til svilli m dei ha brukt spesielt rotebestandig alfuru. Lasse Midttun fortalde i 1956 at dei tok vyrke til svillar ved Svidlangsmyri, men det er likevel verdt merkja seg at slike forklaringar ofte kjem til etter at eit eldre namn er vorte uforsteleg. Me sit i alle fall igjen med leddet -ang som g m forklarast. Det kan vera endingi -langr som er vorte til p same mte som er forklart i avsnittet ovafor, eller det kan vera ei -ungr-ending som er brukt mykje i innsjnamn, og i dette tilfellet har vorte brukt p myri. Men den mest nrliggjande forklaringi er nok forklara opphavet til Svidlangsmyri som *Svillafangsmyri der fang n tyder 'emne, tilfang, materiale'. Dette er eit ord som er mest brukt i samansetjingar, og Norsk Ordbok nemner blant anna brennefang, byggjefang, gjerdefang, hesjefang, husfang, skiefang og tekkjefang. I denne samanhengen er det lett tenkja seg at dei gamle kan ha kalt sville-emna for svillefang. Bindevokalen vil i mlfret bli a nett som i andre hokjnnsord i denne klassen, jamfr elv f og Elvagata. Etter kvart har det tunge namnet *Svidlafangsmyri vorte stutta ned til Svidlangsmyri, gjerne etter pverknad av gardsnamnet Midlang.

Kva for ei av desse to tolkingane som er rett er ikkje godt sei, kanskje er ingen av dei rett. Men det er vel gjerne den siste som er mest truverdig alt i alt.

Trona ['tr:nao]. Mange vil finna det naturleg skriva Trna, men bokstaven skal brukast brukast der uttalen i vikjamlet er ao. Det er berre nokre heilt f unntak fr denne regelen, til dmes hpa og infinitivsmerket . Vokalen i Trona er ein open o som i kona, open, Hove. Jamfr og bruksnamnet Krna ['krao:nao] p Nese.

Det lg tre smbruk i Trona, og kommunen kjpte det eine og la det ut til tomter. Men namnet Trona femnde ikkje om heile omrdet der byggjefeltet er i dag. Fr huset til Arne Vangsnes og utover til Grisakleivi, som er rett over huset til Anna Eithun, heitte det Tret, eit namn som kommunen har oversett. Eit tr tyder 'lite inngjerda jordstykke', og ordet er vanleg i stadnamn her i omrdet.

Ei trod er i fylgje ordbkene ein 'stad der det er mykje trakking, veg eller flate der jordi vert fasttrakka, soleis i eit tun'. Ordet er registrert i Sogn blant andre stader, og det er frt opp at uttalen er "tr", sumtid "tr". Elles er tydingane 'krterkvi' og 'mjlstl' oppfrde, sistnemnde fr Voss. Det er kanskje den fyrste tydingi av ordet som er mest sannsynleg hj oss. Trona lg rett ovafor utgarden der ein veg kom ned fr Vangsnesmarki. At husdyri gjekk mykje og trakka i Trona er rimeleg.

Elles har me her eit dme p kva ending sterke hokjnnsord fr i vikjamlet - eller balestrandsmlet vert det kanskje p Vangsnes: roti blir utvida med ein n og me fr tillagt den svake endingi -ao. Andre dme p dette er klo - klonao, bru - brunao, kvi - kvinao osv. Dette er eit mlmerke som er p veg ut. Yngre vikjer seier helst kloi, brui, kvii. Det er g interessant at dette er eit av f punkt som skil arnafjordmlet fr vikjamlet. I Arnafjorden heiter det kloni, bruni, kvini. Truleg er dette etter pverknad av Nordhordlandske mlfre etter omfattande kontakt over fjellet og innflytting p 1800-talet.

Informantar:
Bjarne Hiland
Johannes Vangsnes

Torstein Hnsi



Torstein Hnsi .:. N-6893 Vik i Sogn, Norway .:. (+47) 41 61 18 68 .:. Indekssider: Foto | Gardar | Stølar